Uygulamada “ev hapsi” olarak bilinen tedbir, hukuki niteliği itibarıyla bir adli kontrol yükümlülüğüdür. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesinin üçüncü fıkrasının (j) bendinde “belirlenen konuttan ayrılmamak” şeklinde düzenlenmiştir. Tutuklama nedenleri bulunan hâllerde, tutuklama yerine şüpheli veya sanığın adli kontrol altına alınmasına karar verilebilir.

Kimler karar verir? Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma aşamasında ise davaya bakan mahkeme adli kontrol kararı verir (CMK m.110). Karar, tutuklama tedbirinin ölçülülük ilkesi bakımından ağır kalacağı durumlarda daha hafif bir tedbir olarak değerlendirilir; bu nedenle tutuklama talebine karşı savunmada sıklıkla alternatif olarak gündeme gelir.

Kapsamı ve denetimi: Kararda tedbirin uygulanacağı konutun adresi gösterilir; yükümlülüğün uygulanması kolluk tarafından veya elektronik izleme yoluyla denetlenebilir. Sağlık sorunları veya duruşmaya katılma gibi zorunlu hâllerde konuttan ayrılma izni mahkemeden veya hâkimlikten talep edilir. Avukatla görüşme hakkı bu tedbir sırasında da devam eder.

İtiraz: Adli kontrol kararlarına itiraz edilebilir (CMK m.111). İtiraz, kararı öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde, kararı veren mercie verilecek dilekçeyle veya tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine beyanla yapılır (CMK m.268). Sulh ceza hâkimliğinin kararına karşı itirazları o yerdeki sırada bulunan sulh ceza hâkimliği inceler. İtirazda, tutuklama nedenlerinin ve tedbirin ölçülülüğünün somut olgularla tartışılması gerekir.

Kaldırma ve değiştirme talebi: Şüpheli veya sanık, her zaman adli kontrolün kaldırılmasını veya daha hafif bir yükümlülükle değiştirilmesini isteyebilir. Tedbirin süresi uzadıkça ölçülülük değerlendirmesi yeniden yapılmalı; tanık beyanlarının alınması veya delillerin toplanması gibi gelişmeler kaldırma talebinin gerekçesi olarak ileri sürülmelidir. Adli kontrol süreleri de kanunla sınırlandırılmıştır.

Yükümlülüğe aykırılık: Konuttan ayrılmama yükümlülüğüne isteyerek uymayan şüpheli veya sanık hakkında, verilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun derhal tutuklama kararı verilebilir (CMK m.112). Bu nedenle izin ve istisnaların yazılı olarak alınması ve elektronik izleme cihazındaki arızaların derhal kolluk veya denetim birimine bildirilmesi önemlidir.

Mahsup: Konuttan ayrılmama yükümlülüğü altında geçirilen süre, mahkûmiyet hâlinde hükmolunan cezadan mahsup edilir (TCK m.63). Bu yönüyle ev hapsi, tutuklamaya benzer sonuçlar doğurur.

Sonuç olarak ev hapsi, tutuklamaya göre daha hafif olmakla birlikte kişi özgürlüğünü önemli ölçüde sınırlayan bir adli kontrol tedbiridir. Karara karşı yedi günlük itiraz süresi ve süreç içinde kaldırma talebi imkânı, somut olaya göre birlikte değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olaylar için hukuki görüş yerine geçmez.