Evlat edinme, aralarında soybağı bulunmayan kişiler arasında mahkeme kararıyla soybağına benzer bir hukuki ilişki kurulmasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 305 ila 320. maddelerinde düzenlenmiştir. Kararı aile mahkemesi verir; süreç çekişmesiz yargı işi olarak yürütülür.

Küçüğün evlat edinilmesinde temel şartlar: Evlat edinecek kişinin küçüğe bir yıl süreyle bakım ve eğitim sağlamış olması ve evlat edinmenin küçüğün yararına olması gerekir (TMK m.305). Evlat edinen ile evlat edinilen arasında en az on sekiz yaş farkı bulunmalıdır.

Birlikte ve tek başına evlat edinme: Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; bunun için en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş olmaları gerekir (TMK m.306). Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK m.307). Eşin önceki evlilikten olan çocuğunu evlat edinmek isteyen eş için ise en az iki yıllık evlilik veya otuz yaş koşulu aranır.

Rızalar: Ayırt etme gücüne sahip küçüğün kendi rızası ile vesayet altındaysa vesayet makamının izni gerekir (TMK m.308). Ayrıca çocuğun ana ve babasının rızası aranır (TMK m.309); ana ve baba rızasını doğumdan itibaren altı hafta geçmeden veremez ve verilen rıza altı hafta içinde geri alınabilir (TMK m.310). Ana veya babanın kim olduğu bilinmiyorsa, uzun süreden beri nerede olduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli yoksunsa ya da çocukla ciddi şekilde ilgilenmemişse rızası aranmayabilir (TMK m.311).

Mahkeme süreci: Mahkeme, evlat edinmeyle ilgili tüm önemli durumları gerektiğinde uzman kişilerden yararlanarak araştırır; özellikle evlat edinecek kişinin kişiliği, sağlığı, ekonomik durumu ve eğitme yeteneği incelenir (TMK m.315). Bu inceleme sosyal inceleme raporuyla yapılır. Uygulamada çocukların evlat edinme amacıyla yerleştirilmesi Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı aracılığıyla yürütülür.

Sonuçlar: Evlat edinilen, evlat edinenin mirasçısı olur; ancak kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder (TMK m.500). Evlat edinilen küçük evlat edinenin soyadını alır (TMK m.314). Evlat edinen, evlat edinilenin mirasçısı olmaz.

Ergin ve kısıtlıların evlat edinilmesi: Ergin veya kısıtlı bir kişi de TMK m.313’te sayılan özel koşulların varlığı hâlinde evlat edinilebilir; bu durumda evlat edinenin altsoyunun rızası aranır.

Yurt dışından evlat edinmede 1993 tarihli Lahey Ülkelerarası Evlat Edinme Sözleşmesi ve 5718 sayılı MÖHUK hükümleri de dikkate alınır.

Sonuç olarak evlat edinme; bir yıllık bakım süresi, yaş farkı, rızalar ve sosyal inceleme gibi kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiş koşullara tabidir ve tüm değerlendirme çocuğun üstün yararı esas alınarak yapılır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olaylar için hukuki görüş yerine geçmez.