İnsan öldürme suçları, Türk Ceza Kanunu’nun 81 ila 85. maddelerinde düzenlenmiştir. Korunan hukuki değer yaşam hakkıdır. Kanun, fiilin kasten mi taksirle mi işlendiğine, nitelikli hâllerin bulunup bulunmadığına ve icrai ya da ihmali davranışla gerçekleşip gerçekleşmediğine göre farklı cezalar öngörür.

Kasten öldürme (TCK m.81): Bir insanı kasten öldüren kişi müebbet hapis cezası ile cezalandırılır. Olası kastla işlenmesi hâlinde TCK m.21/2 uyarınca cezada indirim yapılır.

Nitelikli hâller (TCK m.82): Kasten öldürmenin tasarlayarak, canavarca hisle veya eziyet ederek, yangın, su baskını veya patlayıcı kullanarak; üst soy, alt soy, eş veya kardeşe; çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak kişiye; gebe olduğu bilinen kadına; kan gütme veya töre saikiyle ya da kadına karşı işlenmesi gibi hâllerde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir.

Diğer görünümler: İhmali davranışla öldürme TCK m.83’te, intihara yönlendirme m.84’te, taksirle öldürme m.85’te düzenlenmiştir. Taksirle öldürmenin cezası iki yıldan altı yıla kadar hapistir; bilinçli taksir hâlinde ceza artırılır (TCK m.22/3). Kasten yaralama sonucu ölüm meydana gelmişse ise TCK m.87/4 uygulanır; kastın öldürmeye mi yaralamaya mı yönelik olduğu, kullanılan araç, darbe sayısı ve hedef alınan bölge gibi ölçütlerle belirlenir.

Hukuka uygunluk sebepleri: Meşru savunma (TCK m.25/1) ve zorunluluk hâli (TCK m.25/2) varsa ceza verilmez. Meşru savunmada sınırın mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaşla aşılması hâlinde de ceza verilmez (TCK m.27/2).

Haksız tahrik: Haksız tahrik bir hukuka uygunluk sebebi değil, ceza indirim sebebidir (TCK m.29). Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suçun işlenmesi hâlinde, ağırlaştırılmış müebbet yerine on sekiz yıldan yirmi yıla, müebbet yerine on iki yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir; diğer hâllerde ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir. Kadına karşı işlenen kasten öldürmede haksız tahrik ve takdiri indirim uygulamasına ilişkin sınırlamalar da göz önünde bulundurulmalıdır.

Usul: Kasten öldürme suçları ağır ceza mahkemesinin görevindedir, uzlaştırma kapsamında değildir ve CMK m.100/3 uyarınca tutuklama nedeninin var sayılabildiği katalog suçlar arasındadır. Şüpheli veya sanık için müdafi görevlendirilmesi zorunludur (CMK m.150/3). Olay yeri inceleme raporları, otopsi ve adli tıp raporları, balistik ve kamera incelemeleri ile tanık beyanları başlıca delillerdir.

Mağdur yakınlarının hakları: Ölen kişinin yakınları kamu davasına katılan olarak katılabilir (CMK m.237) ve istemleri hâlinde barodan vekil görevlendirilir (CMK m.234). Hukuk mahkemesinde ise destekten yoksun kalma tazminatı (TBK m.53) ve yakınlar lehine manevi tazminat (TBK m.56/2) talep edilebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olaylar için hukuki görüş yerine geçmez.