Nafaka, bir kişinin kanundan doğan bakım ve geçindirme yükümlülüğü gereği diğerine yaptığı düzenli ödemedir. Aile hukukunda nafaka; evlilik birliği devam ederken, boşanma davası sürerken ve boşanmadan sonra farklı hükümlere tabidir. Bu nedenle hangi nafakanın, hangi aşamada ve hangi maddeye dayanılarak istendiği önce belirlenmelidir.

Tedbir nafakası: Boşanma davası süresince TMK m.169 uyarınca eşlerin geçimi ve çocukların bakımı için hükmedilir; hâkim bu önlemleri talep olmasa bile re’sen alabilir. Evlilik birliği devam ederken ayrı yaşamanın haklı olduğu hâllerde de TMK m.195 ve 197 uyarınca eşlerden biri lehine nafakaya karar verilebilir.

Yoksulluk nafakası: TMK m.175’e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve kusuru diğerinden daha ağır olmayan taraf, diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Mahkeme; tarafların gelirlerini, giderlerini ve sosyal-ekonomik durumlarını araştırarak miktarı belirler.

İştirak nafakası: TMK m.182 uyarınca velayet kendisine verilmeyen ana veya baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür. İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; eğitimi süren ergin çocuk için ise TMK m.328/2 uyarınca ana babaya karşı ayrıca nafaka talep edilebilir.

Nafakanın değiştirilmesi ve kaldırılması: TMK m.176’ya göre nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların mali durumunun değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde ise nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir.

Uygulamada nafaka kararlarında genellikle yıllık artış oranı da belirlenir; belirlenmemişse enflasyon karşısında nafakanın değer kaybı, ayrı bir artırım davasıyla giderilir.

İcra: Nafaka alacağı ilamlı icra yoluyla takip edilebilir ve maaş haczinde diğer alacaklara göre önceliklidir (İİK m.83, m.206). Ayrıca nafaka kararına uymayan borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine İİK m.344 uyarınca üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir.

Nafaka taleplerinde tarafların gelirini gösteren belgeler (bordro, SGK kayıtları, vergi beyannameleri), kira ve eğitim giderleri ile çocuğun özel ihtiyaçlarına ilişkin belgeler önem taşır. Mahkeme bu konularda genellikle kolluk aracılığıyla sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır.

Sonuç olarak nafakanın türü, dayanağı ve miktarı; boşanmanın aşamasına, tarafların kusur durumuna ve mali güçlerine göre değişir. Karar sonrasında da koşullar değiştiğinde artırım, azaltma veya kaldırma talep edilebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olaylar için hukuki görüş yerine geçmez.