Nişanlanma, evlenme vaadiyle kurulur (TMK m.118). Nişanlanma evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez (TMK m.119); ancak nişanın haksız şekilde bozulması maddi ve manevi tazminat ile hediyelerin geri verilmesi taleplerini doğurabilir. Bu talepler Türk Medeni Kanunu’nun 120 ila 123. maddelerinde düzenlenmiştir.

Maddi tazminat: TMK m.120’ye göre haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozan veya kusuruyla bozulmaya sebep olan taraf; diğer tarafa, onun ana ve babasına veya ana baba gibi davranan üçüncü kişilere, evlenme öngörülerek iyiniyetle yapılan harcamalar ile diğer önlemler yüzünden uğranılan kayıplar için uygun bir tazminat ödemekle yükümlüdür. Nişan, düğün hazırlığı ve ev eşyası masrafları tipik örneklerdir; bu harcamaların fatura, banka kaydı ve tanık beyanlarıyla ispatı gerekir.

Manevi tazminat: TMK m.121’e göre nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı zedelenen taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda para ödenmesini isteyebilir. Manevi tazminatın miktarı hâkimin takdirindedir; tarafların sosyal ve ekonomik durumu, kusurun ağırlığı ve olayın kişi üzerindeki etkisi dikkate alınır.

Hediyelerin geri verilmesi: TMK m.122 uyarınca nişanın evlenme dışındaki bir sebeple sona ermesi hâlinde nişanlıların birbirlerine veya ana baba ya da ana baba gibi davranan kişilerin nişanlılardan birine verdikleri alışılmışın dışındaki hediyeler geri istenebilir. Hediye aynen mevcutsa aynen, değilse sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iade edilir. Nişanın ölüm nedeniyle sona ermesi hâlinde hediyeler geri istenemez.

Tazminatın kabulü bakımından nişanı kimin, hangi sebeple bozduğu belirleyicidir. Şiddet, ağır hakaret, sadakatsizlik veya evlilik için önemli bir hususta aldatma gibi durumlar, nişanı bozan taraf açısından haklı sebep oluşturabilir; bu hâlde tazminat yükümlülüğü, bozulmaya kusuruyla sebep olan tarafa yönelir.

Zamanaşımı ve görevli mahkeme: TMK m.123’e göre nişanlanmadan doğan dava hakları nişanın sona ermesinden başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu süre kısa olduğundan hak kaybı yaşanmaması için erken davranmak gerekir. Görevli mahkeme aile mahkemesi, bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesidir.

Sonuç olarak nişanın bozulması hâlinde maddi tazminat, manevi tazminat ve hediyelerin iadesi talepleri birbirinden ayrı koşullara tabidir. Harcamaların belgelenmesi, bozulma sebebinin ispatı ve bir yıllık zamanaşımı süresine uyulması bu davaların temel unsurlarıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olaylar için hukuki görüş yerine geçmez.